Ceci n’était pas Kortrijk… of toch wel?

De afgelopen negen dagen spendeerde ik op het NEXT-festival in Kortrijk, op zoek naar de meningen van de mensen in de straat over negen taboedoorbrekende beelden in Ceci n’est pas Kortrijk, een reeks installaties van de Nederlandse kunstenaar Dries Verhoeven.

In een glazen vitrine in de Lange Steenstraat, de belangrijkste winkelstraat van de stad, werd er iedere dag een tafereel getoond dat de voorbijgangers verwonderd deed opkijken. Of wat te denken van: een fanfaremuzikant die een trommel met hamers kapot sloeg, een hoelahoepende tienermoeder, een man en een kind die in ondergoed op elkaars schoot zaten, een gemaskerd jongertje dat kogelhulzen poetste, een zwarte piet aan een ketting die een acrobatische act opvoerde, een transgender op een schommel, een biddende moslim, een verleidelijk ogend mini-mensje en een naakte oude dame met een masker.

Negen uitzonderingen op de regel, negen beelden die normaal niet te zien zijn in het straatbeeld en onze door perfectie geobsedeerde wereld. Ceci n’est pas Kortrijk dus… maar tegelijk ook weer wel.

Dag 1-2-3.jpg

(c) Luc Depreitere

Als een socratische vragensteller ging ik met de voorbijgangers in gesprek. Ik probeerde hen – op een gezellige manier – uit hun comfortzone te halen en hen uit te dagen om hun eigen vooroordelen in vraag te stellen. Hierdoor heb ik heb deze week niet alleen mijn West-Vlaams bijgeschaafd, maar evenzeer mijn assertiviteit kunnen oefenen om wildvreemde mensen op straat aan te spreken. Niet zelden leidde dit tot praatjes van een kwartier of langer, waarbij ik samen met de passanten reflecteerde op het tafereel in de zuil, maar evenzeer praatte over de maatschappij of ons persoonlijke leven.

Negen dagen lang sprak ik met tieners en gepensioneerden, huismoeders en schoenhandelaars, vluchtelingen en migranten. In mijn normale vrienden- en kennissenkringen zal de blanke, hoogopgeleide, linkse, artistiek geïnteresseerde medemens gezwind de meerderheid uitmaken, maar hier sprak ik echt met “de man in de straat”: zowel conservatief Vlaanderen als de nieuwe geglobaliseerde Kortrijkzaan. Op een week tijd ging ik in gesprek met mensen uit Syrië, Afghanistan, Iran, Irak, Tsjetjenië, Somalië, Sierra Leone, Litouwen,… terwijl ik anders zelden met mensen met een culturele achtergrond praat.

Dag 4-5-6.jpg

(c) Luc Depreitere

Wat ik deze week zoal te weten gekomen ben? Dat éénzelfde beeld heel tegenstrijdige reacties kan opleveren. Zo betekende de hoelahoepende tienermoeder volgens de ene “een promotie voor jeugdzwangerschap” terwijl een ander er net een aanklacht in zag tegen kindjes krijgen op te jonge leeftijd. Vaak zegt een mening dus veel meer over de toeschouwer zelf dan over het beeld in de vitrine. Er waren zelfs enkele toeschouwers die zich bewust aan de zijlijn opstelden om naar de reacties op de gezichten van de anderen te kunnen kijken, want daar speelde het echte theater zich natuurlijk af. Enkele vaak gehoorde reacties waren: “Zwarte Piet is absoluut niet racistisch”, “Er zitten er ook vele goeie tussen de moslims”, “Mensen moeten van geslacht kunnen veranderen” en – een beetje deprimerend – “De toekomst wordt slechter dan het heden”.

Op de eerste dag van het project vonden de aanslagen in Parijs plaats en op de laatste dag werd Brussel lamgelegd door de terreurdreiging. Dit had een grote impact op het project. Plots werden de twee beelden die hieraan gelinkt konden worden, namelijk het kind op kogels en de biddende moslim, als een “mogelijke provocatie” gezien. De waarheid is natuurlijk dat deze beelden al langer gepland stonden (Ceci n’est pas… werd immers al in 2013 gecreëerd), maar ondertussen ingehaald werden door de actualiteit.

Hoewel het publiek telkens zeer beschaafd reageerde en er weinig tot geen protest ontstond, roken enkele media vuur. Niet toevallig waren dit de enige twee dagen waarop we een journalist aan de zuil zagen. HLN.be kopte “Ophef in Kortrijk” in hun artikel, waardoor er heel wat verontwaardigde reacties over #Cecinestpaskortrijk verschenen van mensen die de installatie zelfs niet eens live gezien hadden . Diezelfde ochtend citeerde Stijn Van de Voorde dit artikel bij Siska Schoeters op Studio Brussel en verkondigde hij er heel wat fouten bij. Erg interessant, maar ook zeer zorgwekkend, om te zien hoe weinig moeite sommige media doen om informatie te checken en om het ook over de inhoud van een beeld te hebben.

Dag 7-8-9

(c) Luc Depreitere

Perceptie is alles, zo bleek deze week weer maar eens. Gelukkig was de realiteit heel wat genuanceerder en waren er vele razend interessante reacties van de Kortrijkse toeschouwers. Met mijn kunstkritiekcollectief De Zendelingen capteerden we deze meningen op beeld en verwerkten we ze iedere dag tot een filmpje.

Graag gauw een overzicht bekijken? Check dan dit compilatiefilmpje!

 

Dag 9 – wat vond het publiek?

Is het lichaam van een oudere dame mooi of lelijk? Waarom heeft ze een masker op? Is naakt in het openbaar een taboe? Vanaf wanneer ben je eigenlijk oud?

We stelden deze vragen aan het Kortrijkse publiek over de installatie Ceci n’est pas notre désir, het achtste beeld uit de reeks Ceci n’est pas Kortrijk van Dries Verhoeven die in het kader van het NEXT-festival in de Kortrijkse winkelstraten wordt getoond.

Volg het hele project mee op http://www.cecinestpaskortrijk.be en deel jouw mening, foto’s en filmpjes via #cecinestpaskortrijk!

De Zendelingen is een multimediaal kunstkritiekcollectief dat meerstemmige meningen over podiumkunst capteert en ontsluit.

 

Dag 9 – publieksreacties en indrukken

Zaterdag 21 november 2015 – centrum Kortrijk

Ceci n’est pas mon corps

De laatste dag had niet zo’n aangenaam weertje in petto. Regenbuien, hagel, bittere koude… Echt wisselvallig. Gelukkig was het een zaterdag en was er dus ook heel wat beweging in de Kortrijkse winkelstraten, daar kon zelfs de terreurdreiging in Brussel en de daarmee samenhangende hysterie en afgelastingen in onze hoofdstad niets aan veranderen. De Kortrijkzaan laat zich duidelijk niet doen.

DSC_8070

(c) Luc Depreitere

Het laatste tafereel was ook meteen het “oudste” beeld: na de tienermoeder op dag 2 en het kindje op de schoot van papa op dag 3 waren we nu bij het verouderde, naakte lichaam beland. In de vitrine zat een oude vrouw, enkel gekleed met hakken en een masker met pruik. De meeste toeschouwers dachten dat ze dit masker droeg om niet herkend te worden en toch wat anonimiteit te behouden. Volgens sommigen was haar strakgetrokken gezicht een duidelijke kritiek op het standaard schoonheidsideaal waarmee we dagelijks overspoeld worden en waarin een gerimpeld lichaam niet echt prominent aanwezig is. Enkele anderen zagen dan weer niet dat ze een masker droeg en dachten dat ze gebotoxt, geschminkt of gruwelijk verminkt was. Hoewel de meeste mensen vonden dat haar lichaam niet lelijk was, werd haar gezicht/masker bijna unaniem als afgrijselijk omschreven. Ik vroeg aan de voorbijgangers of zij zich zelf oud voelden of bang waren om oud te worden. De relativiteit van ouderdom viel me op: zolang iemands ouders nog leven zal men zichzelf niet snel als oud omschrijven, en “je bent maar zo oud als je je voelt” was ook een veelgehoord antwoord vandaag. Naakt blijft voor sommige mensen toch wel een taboe, terwijl anderen bijna stonden te springen om ook eens in hun blootje in de zuil plaats te nemen (“als het ook met zo’n masker is”). In andere steden was er ook nog een tiende tafereel te zien: in Ceci n’est pas moi wordt een potje met assen omgeven door 90 centimeter wormen…

DSC_8109

(c) Luc Depreitere

Aan het einde van de namiddag modereerde ik een debat met Dries Verhoeven, die gisterenavond gearriveerd was in Kortrijk. Ik stelde hem dezelfde vraag die ik ook stelde bij ieder gesprek met passanten aan de vitrine, namelijk wat zijn eerste reactie was (toen hij de installatie in Kortrijk zag staan). Het viel Dries op dat de voorbijgangers in vergelijking met andere steden waar het project al te zien was hier bijzonder geïntrigeerd waren, best lang bleven staan en weinig luide negatieve reacties verkondigden. Dat zal dan toch iets typisch Belgisch zijn, denk ik, om als iets niet bevalt eerder met de kop in de kas mompelend door te wandelen dan om publiekelijk verontwaardigdheid te tonen. Fijn om te zien dat enkele van de trouwe bezoekers van deze week ook aanwezig waren op het debat. Een man had zelfs een prachtige tekst voorbereid over zijn impressies van het project, waarvan Dries toch even moest bekomen. Aan het eind werden er heel wat vragen gesteld en moest Dries in het verweer: “Is het pretentieus van een kunstenaar om mensen met beelden op te zadelen die ze misschien niet willen zien?”, “Waarom werd er zo weinig context geboden bij de beelden?”, “Is het echt nodig om de mythe van Zwarte Piet hier te ontkrachten?”, etc. Uiteindelijk ontstond er een bijzondere uitwisseling, waardoor ik zelfs de beeldfragmenten en vragen over vorige projecten van Dries niet eens moest bovenhalen om het debat een uur lang draaiende te houden.

Ceci n’est pas Kortrijk… het heeft duidelijk wat losgeweekt in de stad. Ik ben erg blij dat ik het project van zo nabij heb mogen volgen en zoveel interessante gesprekken heb kunnen voeren: veel voedsel voor de geest!

Filip Tielens (De Zendelingen)

DSC_8192

(c) Luc Depreitere

Dag 9 – Ceci n’est pas mon corps*

Het menselijk lichaam begint tekenen van veroudering te tonen vanaf het 21ste levensjaar. De aftakeling ontstaat doordat het lichaam belast wordt door aanvallen van ‘vrije radicalen’ die de DNA- structuur beschadigen. Rimpels ontstaan door het langdurig samentrekken van de huid, bijvoorbeeld als je glimlacht. Een verminderde aanwezigheid van elastine zorgt voor meer huidoppervlak, bijvoorbeeld onder de kin.

De gemiddelde Belg is 41 jaar oud; deze leeftijd stijgt. De leeftijd van professionele fotomodellen neemt af. Idealiter beginnen ze hun carrière als ze tussen de 14 en 19 jaar oud zijn.

* Dit is niet mijn lichaam

Le corps humain commence à présenter des signes de vieillissement dès notre 21e année. La dégénérescence est provoquée par les attaques des « radicaux libres » qui abîment la structure de notre ADN. Les rides proviennent de la contraction prolongée de la peau, par exemple quand on sourit. Une présence amoindrie d’élastine génère plus de surface cutanée, par exemple sous le menton.

Le Belge moyen a 41 ans. Cette moyenne d’âge augmente. L’âge moyen des mannequins diminue par contre. Idéalement, elles entament leur carrière entre 14 et 19 ans.

DSC_8146

(c) Luc Depreitere

 

Dag 8 – wat vond het publiek?

Is dit mini-mensje aantrekkelijk? Zou zij een lief hebben? Mag zij kinderen krijgen? Zou u zelf allerlei tests laten uitvoeren op uw foetus? En als er afwijkingen zouden zijn, laat u het kindje dan weghalen?

We stelden deze vragen aan het Kortrijkse publiek over de installatie Ceci n’est pas notre désir, het achtste beeld uit de reeks Ceci n’est pas Kortrijk van Dries Verhoeven die in het kader van het NEXT-festival in de Kortrijkse winkelstraten wordt getoond.

Volg het hele project mee op http://www.cecinestpaskortrijk.be en deel jouw mening, foto’s en filmpjes via #cecinestpaskortrijk!

De Zendelingen is een multimediaal kunstkritiekcollectief dat meerstemmige meningen over podiumkunst capteert en ontsluit.

Dag 8 – publieksreacties en indrukken

Vrijdag 20 november 2015 – centrum Kortrijk

Ceci n’est pas notre désir

Een minimensje met een mega-uitstraling: dat was er op deze voorlaatste dag te zien in de zuil. Gezeten op een glazen box, waardoor sommige toeschouwers dachten dat er een truc met spiegels in het spel was, bengelden haar korte beentjes heen en weer. Ze droeg een kokette bontmantel en rode hakken, terwijl ze zelfbewust sigaretten rookte en het verwonderde publiek verleidelijk aankeek. Sommigen vonden dat deze dame leek op een prostituee achter een glazen raam op de baan van Kortrijk naar Gent en voelden zich ongemakkelijk. Enkele anderen vonden het echt zielig dat ze zo klein was en dat ze tentoongesteld werd in deze box (hoewel ze hier natuurlijk uit vrije wil in zat). Voor de ene was ze sexy en aantrekkelijk, de ander vond haar – “ik ga eerlijk zijn hé” – helemaal niet knap en zelfs een beetje arrogant kijkend daar op haar troon hoog boven het volk. De beste quote kwam van een Kortrijkse dame: “Het ès ècht een dulle taarte”. Na vandaag is mijn West-Vlaamse woordenschat weer een heel eind bijgespijkerd.

DSC_8013

(c) Luc Depreitere

Een interessant experiment passeerde vandaag langs de zuil. Enkele studenten van de opleiding sociaal-cultureel werk deden een soort inleefproject waarbij ze in duo door de stad liepen: de ene persoon was geblinddoekt en de andere speelde de begeleider die moest vertellen wat er te zien was. Zo ook toen ze Ceci n’est pas notre désir passeerden. Ik ben heel benieuwd welk beeld het geblinddoekte meisje in haar hoofd verzonnen moest hebben aan de hand van de vreemde beschrijvingen van haar partner. Toen ze haar blinddoek af deed, schrok ze alleszins toch nog van het werkelijke tafereel. Leven met een handicap, het moet duidelijk geen pretje zijn. Toch straalde de mini-mevrouw (of “dat kind” zoals een passante haar omschreef, meer uit onwetendheid dan uit vernedering) juist géén troosteloosheid uit, maar leek ze net complexloos van het leven te genieten. Hoewel fysiek en mentaal gehandicapten tegenwoordig niet meer uit schaamte achter gesloten deuren blijven (zoals vroeger wel vaak gebeurde) en je ze steeds vaker gewoon in het straatbeeld ziet, zijn ze nog niet zo geëmancipeerd dat we naar hen kunnen kijken als mensen die ook hun verzetje nodig hebben en liefde en lust ervaren, net zoals wij.

DSC_8037

(c) Luc Depreitere

Ik vroeg aan enkele voorbijgangers of ze dachten dat de dame in de zuil een liefje zou hebben. “Voorzekerst ook zo’n klein mensje”, dacht iemand. Het idee dat men verkering moet zoeken binnen de eigen soort, leeft toch nog sterk. Sommige mensen gaven onomwonden toe dat ze nooit met haar zouden kunnen daten, terwijl anderen het zich eventueel nog wel konden voorstellen verkering te hebben met iemand met een fysieke beperking indien hij/zij over een warme persoonlijkheid zou beschikken. Een aantal mensen waren in dubio of zulke kleine mensen gynaecologisch gezien wel kinderen zouden kunnen verwekken en baren, terwijl de meesten wel vonden dat ze hiertoe het recht hebben. Ik stelde ook de vraag aan enkele geïnterviewden of ze tests zouden laten doen tijdens de zwangerschap om mogelijke beperkingen reeds op te sporen. De meesten leken hier geen probleem mee te hebben, maar niemand zei dat ze bij een negatief resultaat de baby ook zouden laten weghalen. Enkel één vlotte jongen stelde het heel eerlijk: “Het hangt af van mijn financiële situatie: als ik voldoende geld zou hebben om mijn gehandicapt kind een gelukkig leven te bezorgen, dan zou ik het houden. Maar als ik niet genoeg verdien en ik kan niet voldoende behandelingen of verzorging betalen, dan zou ik liever een abortus doen.”

Filip Tielens (De Zendelingen)

cropped-dsc_8024.jpg

(c) Luc Depreitere

 

Dag 8 – Ceci n’est pas notre désir*

Een lichamelijk gebrek heeft vaak een negatief effect op de seksuele aantrekkingskracht. Dit wordt gedeeltelijk cultureel bepaald: de in de maatschappij gangbare ideaalbeelden nestelen zich in de hypothalamus; het deel van de hersenen dat de seksuele aantrekking stuurt. Het heeft ook een biologische oorsprong: ieder mens streeft onbewust naar verbetering van de soort door reproductie, de zogenaamde natuurlijke selectie. Hij/zij gaat op zoek naar een partner die het meest geschikt lijkt voor het voortbrengen van een gezond en succesrijk nageslacht.

In België laten 4 op de 5 zwangere vrouwen de ongeboren vrucht screenen op genetische afwijkingen. Dit aantal is relatief hoog vergeleken met het buitenland.

* Dit is niet ons verlangen

Un défaut physique a souvent un effet négatif sur l’attrait sexuel. Ceci est en partie déterminé par l’environnement culturel : les images idéales de la société se nichent dans l’hypothalamus, une partie du cerveau qui gère le désir sexuel. Cela a aussi une origine biologique : chaque être humain tend inconsciemment à améliorer son espèce par voie de reproduction, c’est ce qu’on appelle communément la sélection naturelle. Un être humain cherche donc un(e) partenaire qui lui semble le/la plus à même d’engendrer une descendance en bonne santé et réussie.

En Belgique, 4 femmes enceintes sur 5 font effectuer des examens de dépistage d’éventuelles anomalies génétiques de leur foetus. Ce taux est relativement élevé par rapport à l’étranger.

DSC_8037

 

Dag 7 – wat vond het publiek?

Wat roept het beeld van een biddende moslim op? Heeft IS iets te maken met de islam? Moeten we bang zijn voor terreur of voor moslims? Kunnen we ons beschermen tegen deze angst?

We stelden deze vragen aan het Kortrijkse publiek over de installatie Ceci n’est pas notre peur, het zevende beeld uit de reeks Ceci n’est pas Kortrijk van Dries Verhoeven die in het kader van het NEXT-festival in de Kortrijkse winkelstraten wordt getoond.

Volg het hele project mee op http://www.cecinestpaskortrijk.be en deel jouw mening, foto’s en filmpjes via #cecinestpaskortrijk!

De Zendelingen is een multimediaal kunstkritiekcollectief dat meerstemmige meningen over podiumkunst capteert en ontsluit.

Dag 7 – publieksreacties en indrukken

Donderdag 19 november 2015 – centrum Kortrijk

Ceci n’est pas notre peur

Wat een druilerige dag vandaag. Een hele namiddag lang viel de regen met bakken uit de hemel, waardoor er een pak minder volk door de Kortrijkse winkelstraten liep en de zuil ook heel wat minder bekeken werd dan de voorbije dagen. Nochtans was vandaag het tafereel te zien waarvan we op voorhand dachten dat het wel eens het meest explosieve beeld uit het hele project zou kunnen zijn: een moslimman die aan het bidden was, terwijl er ondertussen ook gezangen weerklonken die opriepen tot het gebed. Alsof de zuil een mini-minaret was, pardoes neergeplant in het midden van de straat. Was het een waarschuwing voor de nakende islamisering van West-Europa? Misschien een bewuste provocatie na de aanslagen in Parijs? Of gewoon een man die zijn geloof belijdt, zonder meer?

Om ons te wapenen tegen mogelijk onbegrip werd er vooraf een aanpassing in het beeld gedaan: normaal zou de performer ook een kogelvrije vest dragen die zijn eigen angst voor haat moest representeren, maar deze werd door de mogelijke verwarring met een bommengordel hier achterwege gelaten. Daarnaast stonden er ook extra medewerkers van BUDA en afgevaardigden van de moslimgemeenschap paraat om met argwanende voorbijgangers in gesprek te gaan. De politie hield ondertussen via de bewakingscamera’s in de Lange Steenstraat een oogje in het zeil vanop afstand. Was al die bezorgdheid om de gevoeligheid van het beeld wel nodig? Uiteindelijk bleek er bijzonder weinig commotie te ontstaan.

(Dat is nochtans wel waar de lokale pers op hoopte, want net vandaag kregen we een delegatie van Focus WTV op bezoek. Ook de lokale radiozender Quindo kwam langs.

Quindo

Focus WTV

Waren er dan geen negatieve reacties vandaag? Jawel, twee. Een jonge gast van 26 die nog para geweest is in het Belgische leger en drie maanden in Afghanistan gestationeerd was, vond “die Ali Baba” in de kooi maar belachelijk, zei me dat hij nooit contact met een moslim wilde hebben en scheerde tegelijk ook alle moslims over dezelfde kam “want ze zijn toch allemaal familie van elkaar”. Volgens hem moest het leger maar overal in het straatbeeld opduiken om ons te beschermen tegen islamitisch geïnspireerde terreur. En als de oorlog dan toch bij ons zou uitbreken, dan zou hij de eerste zijn om mee te komen vechten en moslims te doden, zo zei hij. Deze man vond het duidelijk erg spijtig dat hij zijn droom om gepermitteerd oorlogje te kunnen spelen in het Midden-Oosten vervroegd heeft moeten opbergen (al bleek hij toen ik doorvroeg vooral de eigen legerbasis te hebben moeten onderhouden). Ceci n’est pas notre armée, hoop ik dan.

Wat later passeerde er ook een kwade vrouw verdoken in een grote bonten kraag, alsof ze een inuït was die wegdook voor de kou. Al bleek zij vooral te schuilen voor “al die islamieten die momenteel ons land binnenstromen”. Ze had duidelijk een slechte ervaring meegemaakt, want ze was in de Albert Heijn al een keer aangevallen door moslims. Ze wou niet voor de camera reageren omdat “ze haar dan zouden zoeken”. Voor haar kon de politie dan ook niet snel genoeg die “broeihaarden van terreur in Molenbeek” met de grove borstel (ze gebruikte het woord “mitraillettes”) gaan opkuisen.

DSC_8547

(c) Luc Depreitere

De overgrote meerderheid, de 99% zeg maar, reageerde erg gematigd op het beeld van vandaag. Voor hen was dit gewoon een biddende moslim, iets wat ze misschien niet dagdagelijks zien en daardoor dus wel wat verwondering opwekte. Hoewel de acteur volgens een toeschouwer qua looks wel wat weg had van Abdelhamid Abaaoud (de meest gezochte terrorist van het land van wie deze namiddag het overlijdensbericht op onze smartphones binnenliep), zagen de meeste mensen in hem niet de representatie van een terrorist. Gelukkig beseft veruit het grootste deel van de voorbijgangers dat niet alle moslims potentiële aanslagplegers zijn en dat ook de gematigde moslims slachtoffer zijn van het geweld van hun extremistische geloofsgenoten. Dit wil uiteraard niet zeggen dat de mensen niet bang zijn, want dat is vaak wel het geval. Ik sprak vandaag ook een christen uit Iran en een mandaïst (iemand die Johannes De Doper als profeet heeft) uit Irak. Allebei waren ze ooit (deels) omwille van hun geloof gevlucht uit hun vaderland en naar hier gekomen. Zij kennen de verhalen uit hun thuisland en weten ook waarom zoveel mensen uit het Midden-Oosten momenteel op de vlucht slaan.

Aan het eind van de dag hoorden we nog twee emotionele reacties. Een jongen kreeg plots tranen in de ogen, omdat een van zijn goede vrienden enkele maanden geleden was omgekomen in Syrië. Het is een thema dat duidelijk ook leeft bij de jongeren in Kortrijk. Een Koerdisch meisje was superblij dat er mensen waren die het beeld van een gewone biddende moslim durfden tonen om duidelijk te maken dat er meer is dan IS. Zij hield een wonderschoon pleidooi voor meer verdraagzaamheid en was ervan overtuigd dat we de monsters die zichzelf Islamitische Staat noemen gauw zullen kunnen verslaan. Op slag was ik mijn natte sokken vergeten.

Filip Tielens (De Zendelingen)

DSC_7841

(c) Luc Depreitere

 

Dag 7 – Ceci n’est pas notre peur*

Angst is een afweermechanisme; Bij verontrustende signalen reguleert de amygdala de afscheiding van stresshormonen. Zo wordt het lichaam voorbereid om te vechten of te vluchten. De blik focust zich op het gevaar; overbodige details worden niet meer waargenomen. Wanneer de bedreiging te groot is, trekt de mens zich terug op vertrouwd gebied.

Door de religieuze motivatie van een reeks gewelddadige aanslagen wordt de islamitische geloofsbelijdenis door sommigen als bedreigend ervaren. Bidden in het openbaar wordt in een aantal Belgische gemeenten als onwenselijk (want mogelijk onrustwekkend) beschouwd. In Frankrijk is het verboden.

Door recente gebeurtenissen in de Franse hoofdstad komt de verhouding tussen mensen met een verschillende geloofsovertuiging mogelijk verder onder druk te staan.

* Dit is niet onze angst

La peur est un mécanisme de défense ; lors de signaux préoccupants, l’amygdale régule la sécrétion d’hormones. Ainsi, le corps se prépare au combat ou à la fuite. Le regard se focalise sur le danger, les détails superflus ne sont plus perçus. Quand la menace devient trop grande, l’homme bat en retraite et rejoint un terrain connu.

À cause de la motivation religieuse d’une série d’attentats violents, le vécu religieux musulman est perçu par certains comme une menace. Dans
certaines communes belges, la prière en public est considérée comme
indésirable (parce que possiblement inquiétante). En France, elle est interdite.

Les événements récents à Paris vont sans doute générer plus de tensions
encore entre les différentes convictions religieuses.

DSC_8547

(c) Luc Depreitere

Dag 6 – wat vond het publiek?

Is de persoon in de schommel een man of een vrouw? Is transgenderisme een probleem? Moeten mensen van geslacht kunnen veranderen? En hoeveel procent man en vrouw bent u zelf?

We stelden deze vragen aan het Kortrijkse publiek over de installatie Ceci n’est pas la nature, het zesde beeld uit de reeks Ceci n’est pas Kortrijk van Dries Verhoeven die in het kader van het NEXT-festival in de Kortrijkse winkelstraten wordt getoond.

Volg het hele project mee op http://www.cecinestpaskortrijk.be en deel jouw mening, foto’s en filmpjes via #cecinestpaskortrijk!

De Zendelingen is een multimediaal kunstkritiekcollectief dat meerstemmige meningen over podiumkunst capteert en ontsluit.

Dag 6 – publieksreacties en indrukken

Woensdag 18 november 2015 – centrum Kortrijk

Ceci n’est pas la nature

Een machtig beeld wanneer de rolluikjes vandaag open gingen: gekleed in een huidkleurige maillot en getooid met een oranje pluimenstaart schommelde een transgender heen en weer, terwijl er stoere geluiden van een voetbalwedstrijd uit de speakers weerklonken. De voorbijgangers waren danig in de war door de perfecte symbiose van man en vrouw die in de schommel zat. Was dit nu een man, want er zat toch duidelijk een bobbel in de broek? Of was het een vrouw, want er waren toch ook borstjes te zien en de benen waren helemaal geschoren? Of was het – zoals we door enkele lokale jongeren hoorden zeggen – een “shemale” of een “manwijf”, of iemand “onzijdig”? Omdat ik de persoon in kwestie persoonlijk ken, weet ik het antwoord op deze vragen, maar zelfs dan nog is het voor mij onduidelijk hoe ik hem/haar moet aanspreken. Ik liet de waarheid hierover vandaag dus in het midden.

DSC_7800

(c) Luc Depreitere

“Dertig jaar geleden sprak ik soms nog over de opdeling normaal-abnormaal, maar ondertussen gebruik ik deze termen niet meer”, zo vertelde een eloquente zeventiger me over zijn voortschrijdend inzicht. De grenzen vervagen, niet alleen die tussen landen (even abstractie makend van de recente grenssluitingen) maar ook die tussen de geslachten. De passerende jongeren maakten zich, uiteraard omwille van hun exploderende hormonen en zoekende aard, behoorlijk vrolijk over Ceci n’est pas la nature en zagen het liefst een strakke opdeling tussen mannen en vrouwen (“Al ben ik misschien wel één procent vrouw, omdat ik graag knuffel”, zo fluisterde een zwarte tiener me toe). De oudere mensen waren telkens behoorlijk tolerant tegenover dit tafereel. Hoewel ze zelf een voorkeur hebben voor heteroseksualiteit en het behouden van het geslacht dat je bij de geboorte gekregen hebt, spraken ze zich allemaal erg vrij uit over transseksualiteit (“Iedereen moet doen waar hij of zich zich gelukkig bij voelt”, was zowat het meest gehoorde antwoord van de dag).

DSC_7810

(c) Luc Depreitere

Op enkele meters van de zuil dook aan het einde van de namiddag plots een standje op waar “Wat zegt de Bijbel nu echt?” opgeschreven stond. Ik dacht eerst dat dit een weinig subtiele tegenzet was  van religieus-fundamentalisten met als doel om naast dit “perverse travestietenbeeld” de echte waarheid aan de mensen te verkondigen. Nieuwsgierig als ik dezer dagen ben, besloot ik ook een praatje te gaan slaan met het oudere koppel aan het kraampje. Hun vriendelijkheid en mildheid heeft me aangenaam verrast. Deze Getuigen van Jehova legden me heelder theorieën uit over de eindtijd en de hemelse regering die onze aardse regeringen “binnen afzienbare tijd” zou vervangen. Ik snapte deze visioenen maar half en zal ze dan ook niet met jullie delen.

Ik vroeg hen ook hoe zij naar het beeld in de box keken. Volgens hen leven we momenteel in “onvolmaakte tijden” omdat we ooit in opstand zijn durven komen tegen God, met de erfzonde tot gevolg. Sindsdien leven we permanent met een afwijking in onze genen die doorheen de tijd alleen maar groter wordt (vandaar dat er volgens hen ook geen evolutie is, want dan zou er net progressie moeten zijn). Iedereen heeft deze afwijking, wetenschappers onderzoeken momenteel hoe ze ons DNA weer kunnen manipuleren zodat we opnieuw in “volmaakte tijden” zouden leven. Mensen die van geslacht willen veranderen, beschikken volgens deze Jehova’s Getuigen ook over een aangeboren genetische afwijking waar zij niets aan kunnen doen. Voor hen is transgenderisme dus een afwijking van Gods schepping, maar hier spraken ze absoluut geen waardeoordeel over uit omdat er immers zoveel zaken in deze wereld onnatuurlijk zijn. Omdat hun Bijbel niet rechtstreeks iets vertelt over transseksualiteit, hebben we samen de FAQ-pagina’s van de websites jw.org en wol.jw.org bezocht om een antwoord te vinden op mijn vragen. Over de visie op homoseksualiteit is er voldoende info te vinden, maar over transgenders staat er weinig beschreven. Beide Getuigen beloofden me dat ze thuis verder onderzoek gingen doen en me de info zullen mailen (met de garantie dat ze me niet zullen bestoken met Jehova-propaganda). To be continued, dus…

Filip Tielens (De Zendelingen)

DSC_8498

(c) Luc Depreitere

Dag 6 – Ceci n’est pas la nature*

Het denken in de westerse wereld verloopt volgens de tweedeling man/vrouw. Volgens Freud is het eerste wat we vaststellen bij elk nieuw contact, of iemand man of vrouw is. Wanneer de herkenning niet automatisch verloopt, leidt dat tot onzekerheid, irritatie of vrolijke beroering.

In België is het mogelijk officieel van geslacht te veranderen wanneer de betrokkene de voortdurende en onomkeerbare overtuiging heeft tot het andere geslacht te behoren en wanneer voortplanting bij hem/haar medisch onmogelijk is gemaakt. De keuze om tot geen van beiden geslachten te behoren is (in tegenstelling tot bijvoorbeeld Australië) niet mogelijk.

Maatschappelijk bestaat er nog veel onbegrip voor mensen met een afwijkende gender-identiteit, met name vanuit traditioneel religieuze hoek. Ook het vinden van een baan is vaak niet eenvoudig voor deze mensen, tenzij in de entertainmentindustrie.

* Dit is niet de natuur

Dans le monde occidental, la pensée s’inscrit dans la dichotomie homme/femme. Selon Freud, la première chose que nous constatons à chaque nouveau contact est si quelqu’un est homme ou femme. Quand la reconnaissance du sexe ne se déroule pas automatiquement, cela engendre de l’incompréhension, de l’irritation ou de la joyeuse confusion.

En Belgique, l’état civil permet de changer de sexe si la personne en question a la conviction permanente et irréversible d’appartenir à l’autre sexe et si une intervention médicale a rendu impossible sa capacité de reproduction. Contrairement à l’Australie, par exemple, le choix de n’appartenir à aucun des deux sexes n’est pas possible en Belgique. 

Les personnes à l’identité de genre trouble se heurtent toujours à beaucoup d’incompréhension sur le plan social, et plus particulièrement de la part des milieux religieux traditionnels. Cependant, trouver un emploi n’est souvent pas simple non plus pour ces personnes, si ce n’est dans l’industrie du divertissement.

DSC_7800

(c) Luc Depreitere

Dag 5 – wat vond het publiek?

Is de figuur van Zwarte Piet racistisch? Moeten we de traditie van Zwarte Piet veranderen of vooral behouden? Heeft Nederland het bij het juiste eind om Piet minder zwart te maken? En hoe kijken kleurlingen naar Zwarte Piet?

We stelden deze vragen aan het Kortrijkse publiek over de installatie Ceci n’est pas de l’histoire, het vijfde beeld uit de reeks Ceci n’est pas Kortrijk van Dries Verhoeven die in het kader van het NEXT-festival in de Kortrijkse winkelstraten wordt getoond.

Volg het hele project mee op http://www.cecinestpaskortrijk.be en deel jouw mening, foto’s en filmpjes via #cecinestpaskortrijk!

De Zendelingen is een multimediaal kunstkritiekcollectief dat meerstemmige meningen over podiumkunst capteert en ontsluit.

Op YouTube plaatste een Sinterklaas-lover een interessante reactie onder dit filmpje die we graag ongecensureerd met jullie delen.

Reactie op YouTube Zwarte Piet

Op Facebook plaatste iemand deze foto onder het filmpje.

Reactie op FB Zwarte Piet

 

Dag 5 – publieksreacties en indrukken

Dinsdag 17 november 2015 – centrum Kortrijk

Ceci n’est pas de l’histoire

Vanochtend was er heel wat consternatie in de pers over het beeld van gisteren. Er zou zogezegd ophef ontstaan zijn bij de passanten, maar daar hebben we dan toch niet zoveel van gemerkt. Alleszins: Ceci n’est pas Kortrijk is stilaan talk of the town geworden. Ik merk aan de kijkcijfers van de filmpjes en de statistieken van deze blog dat het aantal digitale volgers van dit project ook duidelijk in de lift zit.

DSC_7733

(c) Luc Depreitere

Enkele dagen na de intrede van Sinterklaas in Antwerpen en enkele weken voor het uitdelen van de pakjes, was vandaag Zwarte Piet te gast in Kortrijk. Niet dollend met de kinderen en snoepjes uitdelend, maar “geknecht” aan een ketting in onze zuil, telkens wachtend tot hij zijn acrobatische trucje weer moest opvoeren op de tonen van een Sinterklaasliedje. Voor het eerst deze week applaudisseerden de toeschouwers wanneer de rolluikjes tussendoor dicht gingen. Ik durf niet te zeggen of dit komt omdat ze – “flink zo, neger” denkend – de acrobatische act goedkeurden zoals bezoekers in de zoo een koekje gooien naar een aap die een spectaculaire sprong maakt, of dat ze in hun handen klapten uit respect voor de performer die dit tafereel vijf uur lang moet vertolken.

DSC_7740b

(c) Luc Depreitere

Hoe zielig iedereen het beeld van de gevangen en tentoongestelde zwarte man ook vond en hoe negatief alle passanten zich uitspraken over slavernij, toch vond niemand die ik vandaag sprak (behalve een man met Congolese roots) dat de figuur van Zwarte Piet racistisch is of dat we iets aan onze traditie van het kinderfeest moeten veranderen. Dit in tegenstelling tot in Nederland, waar al enkele jaren het debat woedt over de koloniale achtergrond van Piet. In Vlaanderen linkt zo goed als niemand de huidskleur van Zwarte Piet aan onderdanigheid en slavernij. We zijn immers allemaal opgegroeid met de tv-serie Dag Sinterklaas, waardoor het beeld van de goede Sint voor ons gelijkstaat aan Jan Decleir en dat van een dollende Zwarte Piet aan Frans Van der Aa. Een gekuiste versie van de geschiedenis dus, een soort collectieve brainwash van de oorsprong van dit kinderfeest waarbij we met z’n allen ontkennen wat wetenschappelijk bewezen is om toch maar niets te hoeven veranderen aan ons gedrag, ook al interpreteren sommige gekleurde medemensen dit als beledigend.

DSC_8457

(c) Luc Depreitere

Het is verbazingwekkend hoe weinig de gemiddelde man in de straat weet over het koloniale verleden van België in Congo (maar nog altijd meer dan men in Nederland weet over wat men in Indonesië uitgespookt heeft). De zwarte man die we spraken vertelde me dat Congolese scholieren de Belgische geschiedenis vaak beter kennen dan die van hun eigen land, omdat het hele onderwijssysteem nog steeds beïnvloed is door het koloniale verleden. Zijn zoon van vijftien, die nog nooit in Afrika is geweest, leert op school in België amper iets over de kolonisatie van Congo en kent dus ook zijn eigen geschiedenis niet. Jongeren van hier denken nog steeds dat Afrikanen allemaal honger lijden en in hun hutjes wonen, omdat dat de beelden zijn die we in de media voorgeschoteld krijgen. Daarom vreesde de man dat veel voorbijgangers Ceci n’est pas de l’histoire enkel eerstegraads zouden lezen en het volgens hem dus beter was geweest om een moderne Afrikaan af te beelden.

DSC_7796

(c) Luc Depreitere

Aan het einde van de dag leek er eventjes ophef te ontstaan, toen een man de aandacht probeerde te trekken van de performer in de box om hem een boodschap op zijn gsm te tonen. Productieleider Lenne en ik dachten al snel dat dit stoerdoenerij was of dat het een vunzinge boodschap betrof, tot we lazen wat de persoon in kwestie wilde vertellen aan de zwarte man in de kooi. “Uit het diepste van mijn hart wil ik me verontschuldigen voor alle kwaad dat we in het verleden hebben begaan”, zo stond er in grote letters getypt op zijn telefoon. Deze boodschap hadden we absoluut niet verwacht, omdat we ons weer maar eens door onze vooroordelen hadden laten leiden (want ja, het betrof hier een man met moslimlooks). We spoorden hem aan om zijn tekst naar het Engels te vertalen zodat de performer deze ook zou begrijpen. Hoewel de acteur op het eerste zicht geen kick gaf, denk ik dat hij – aan het eind van zo’n lange dag – net zoals wij toch ook een krop in de keel gevoeld moet hebben.

Filip Tielens (De Zendelingen)

Dag 5 – Ceci n’est pas de l’histoire*

Dinsdag 17 november 2015 – centrum Kortrijk

In 1885 verklaarde Koning Leopold II Kongo-vrijstaat tot zijn persoonlijke eigendom. Rond diezelfde tijd dook de knecht ‘Pieter’ voor de eerste keer op in een kinderboek. Eén van de verhalen over zijn herkomst is dat hij op de slavenmarkt van Myra (Turkije) werd gekocht door de heilige Nicolaas. Belgen koesteren warme gevoelens van nostalgie voor Zwarte Piet.

Veel van hen zien Zwarte Piet als een fictief figuur. De Nederlandse discussie over aanpassingen van zijn huidskleur (die ondertussen ook in Vlaanderen aan de gang is) wordt door velen gezien als een vorm van doorgeschoten politieke correctheid.

Om de gekleurde gemeenschap tegemoet te komen, werd in Nederland het aantal verwijzingen naar het slavernijverleden wel gereduceerd: de knecht verloor zijn rode lippen en gouden oorbellen. Zwarte krullen kwamen in de plaats van kroeshaar. Ook de roe verdween. Wat bleef, was zijn talent in acrobatiek en zijn zwarte huid.

* Dit is niet de geschiedenis

En 1885, le roi Léopold II déclare l’État indépendant du Congo sa propriété
privée. Vers cette même époque, le père Fouettard est apparu pour la
première fois dans un livre pour enfants. Une des histoires au sujet de son
origine est que saint Nicolas l’a acheté sur un marché d’esclaves à Myra, en Turquie. Le père Fouettard inspire un sentiment de profonde et chaleureuse nostalgie aux Belges.

Bon nombre d’entre eux le considèrent comme un personnage fictif. La discussion qui secoue les Pays-Bas à propos de l’adaptation de la couleur de sa peau (et qui anime entre-temps la Flandre) est vue par certains comme une forme poussée de politiquement correct.

Pour répondre aux revendications des communautés de personnes de
couleur aux Pays-Bas, on y a réduit les références à l’esclavage : le valet n’a plus de lèvres rouges ni de boucles d’oreilles dorées, et des boucles noires remplacent ses cheveux crépus. Le fouet aussi a disparu. Ce qui a subsisté est son talent acrobatique et sa peau noire.

DSC_7759

(c) Luc Depreitere

Dag 4 – wat vond het publiek?

Is een gemaskerd kind op een stapel kogels een relevante verbeelding van de aanslagen in Parijs, is het een zinloze provocatie of heeft het hoegenaamd niets te maken met de recente terreurdaden? Wordt de toekomst beter of slechter? En in wat voor wereld gaan onze kinderen opgroeien?

We stelden deze vragen aan het Kortrijkse publiek over de installatie Ceci n’est pas le futur, het vierde beeld uit de reeks Ceci n’est pas Kortrijk van Dries Verhoeven die in het kader van het NEXT-festival in de Kortrijkse winkelstraten wordt getoond.

Volg het hele project mee op http://www.cecinestpaskortrijk.be en deel jouw mening, foto’s en filmpjes via #cecinestpaskortrijk!

De Zendelingen is een multimediaal kunstkritiekcollectief dat meerstemmige meningen over podiumkunst capteert en ontsluit.

Ceci n’est pas… la vérité

De lokale en nationale pers heeft stilaan Ceci n’est pas Kortrijk ontdekt.

In De Standaard verscheen eerst al een aankondigend interview met kunstenaar Dries Verhoeven en in De Morgen verscheen gisteren een uitgebreide fotoreportage.

Op dag 4 (Ceci n’est pas le futur), het beeld van het kind met de bivakmuts gezeten op kogels, verschenen er artikels in Het Laatste Nieuws en Het Nieuwsblad en op de website van De Krant van West-Vlaanderen. Er kwam ook een journalist van HLN.be langs die een kort en weinig gekaderd artikel schreef met een tendentieuze titel “Ophef over kunstproject” (want er ontstond hoegenaamd geen commotie rond het tonen van dit beeld, hoogstens een geanimeerd debat over de betekenis ervan). De reacties onder het artikel – van mensen die er allemaal niet live bij geweest zijn uiteraard – levert ook boeiende lectuur op: de meesten veroordelen dit “kunstproject” in de scherpste bewoordingen, enkelen vinden het een interessante reflectie op de maatschappelijke ontwikkelingen.

Op Studio Brussel (vanaf 1:12:33) bij Siska Staat Op werd dit Laatste Nieuws-artikel op cynische en afkeurende wijze geciteerd, wederom zonder context of een telefoontje met de kunstenaar of de organisatie, laat staan dat er ter plekke polshoogte werd genomen of met publiek werd gesproken. Dan hadden Siska en Stijn vast geweten dat het niet de kunstenaar zelf was die de kogels poetste, maar een kind; dat het in een box was en niet open op straat; en dat er de komende dagen nog taboes over racisme en handicaps doorbroken zullen worden. Reageert op Stu Bru de nieuwe preutsheid? Gelukkig was er ook Klara, waar ondergetekende vanochtend de volle vijf minuten mocht komen vertellen over de reacties van het publiek. Een persoverzicht! (Filip Tielens, De Zendelingen)

Stu Bru

Klara

De StandaardDe Morgen bijgesneden

Krant van West-Vlaanderen

Het Nieuwsblad

Het Laatste NieuwsHLNHLN reacties 2HLN reacties 1HLN reacties 4HLN reacties 3

Dag 4 – publieksreacties en indrukken

Maandag 16 november 2015 – centrum Kortrijk

Ceci n’est pas le futur

Vandaag was best een spannende dag. In de box werd het beeld Ceci n’est pas le futur getoond, waarin een gemaskerd kind op een stapel kogelhulzen zit en het publiek diep in de ogen kijkt. Na de aanslagen van vrijdag in Parijs zou dit beeld misschien wel eens als een provocatie beschouwd kunnen worden of geïnterpreteerd worden als een monument naar aanleiding van het Franse drama. Uiteindelijk bleven de negatieve reacties om het tonen van dit tafereel uit. Het viel me wel op dat er vandaag een massale aandacht was voor dit niet-alledaagse beeld. Voorbijgangers bleven opvallend lang staan, ze stelden veel vragen over de bedoeling ervan en namen erg veel foto’s en filmpjes.

DSC_7667

(c) Luc Depreitere

Werkelijk iedereen linkte dit beeld meteen aan de terreurdaden in Parijs en aan Islamitische Staat. Op zich is dit vreemd, want er zit een blank kind in de box en er wordt nergens verwezen naar IS (de zwarte bivakmuts die hij draagt kan een gewone inbreker ook aan hebben). Ik kreeg vaak de vraag of we dit beeld speciaal getoond hebben naar aanleiding van de actualiteit. Ceci n’est pas le futur stond natuurlijk al eerder gepland, maar het is zeker zo dat het beeld ondertussen door de actualiteit gerecupereerd werd en daardoor een deel van zijn meerlagigheid verloren heeft. Enkel een man uit Sierra Leone dacht niet meteen aan de recente aanslagen maar zag er eerder een spiegel in voor de 12 jaar durende oorlog en het probleem van de kindsoldaten in zijn land.

cropped-dsc_5495.jpg

(c) Luc Depreitere

De mensen zijn bang, mogen we toch wel besluiten na vandaag. Verschillende passanten gaven aan bevreesd te zijn voor een aanslag of zich onveilig te voelen. Bovendien gelooft bijna iedereen dat de toekomstige generaties het slechter zullen hebben dan hun eigen generatie. Perceptie is alles, want waarschijnlijk hebben de mensen het economisch nog nooit zo goed gehad (als we de laatste crisisjaren even buiten beschouwing laten) en zijn we nog nooit zo weinig met geweld en misdaad in aanraking gekomen als vandaag de dag. En toch hoorde ik vandaag vooral verhalen vol angst, pessimisme en moedeloosheid: de moraal van de natie heeft duidelijk al betere tijden gekend…

DSC_7698

(c) Luc Depreitere

Ik heb op deze vier dagen in Kortrijk al met meer migranten of mensen van een andere afkomst gesproken dan ik op een gemiddeld jaar doe, denk ik. Afghanen, Syriërs, een Irakees, een gezin uit Litouwen,… Telkens zijn het bijzonder aangename gesprekken met erg vriendelijke mensen die heel wat verhalen meegemaakt hebben en deze ook graag willen delen. Wat me wel frappeert is dat vooral moslims het ontzettend moeilijk hebben om dit gesprek ook voor een camera te voeren. Erg jammer natuurlijk, want alleen door openlijk te praten over zo’n gevoelig beeld als vandaag kunnen moslims een noodzakelijk tegengewicht bieden voor die enkele islamofobe meningen die ik vandaag te horen kreeg.

Filip Tielens (De Zendelingen)

Dag 4 – Ceci n’est pas le futur*

Ceci n’est pas le futur*

België beleeft momenteel de langste vredige periode uit haar geschiedenis. Door lidmaatschap van organisaties als de NAVO en de VN bestond onder de bevolking lange tijd een groot vertrouwen in de instandhouding van die vrede. De krijgsmacht duiden velen het liefst aan met het woord defensie.

Sinds een aantal jaar bevindt West Europa zich in een periode van vertwijfeling over de eigen veiligheidssituatie. Een groeiende maatschappelijke polarisatie en inmenging in buitenlandse conflicten leiden tot een lichte toename van (gewelddadige) conflictsituaties. Er is een stijgende radicalisering bij jongeren. De kans op een aanslag in België of op Belgische belangen is de laatste jaren toegenomen. Het dreigingsniveau terrorisme is op dit moment niveau ‘3’.

Door de recente gebeurtenissen in Parijs is het ook voor Belgen een uitdaging om de toekomst nog steeds met vertrouwen tegemoet te zien en zich niet te laten beïnvloeden door gevoelens van onbehagen.

* Dit is niet de toekomst

La Belgique connaît actuellement une de ses plus longues périodes de paix de son histoire. Grâce à l’adhésion à des organisations comme l’OTAN et l’ONU, la population avait longtemps une grande confiance dans la préservation de la paix. Beaucoup préfèrent d’ailleurs le terme ‘défense’ pour parler des forces armées.

Depuis quelques années, l’Europe Occidentale se trouve dans une période de désespoir quant à sa propre situation de sécurité. La polarisation sociale  croissante et l’intervention dans les conflits à l’étranger mènent à une légère augmentation de situations conflictuelles (violentes). Il y a une radicalisation croissante parmi les jeunes. La possibilité d’un attentat en Belgique ou contre des intérêts belges a augmenté ces dernières années. Le niveau de menace terroriste se trouve en ce moment à ‘3’.

Les événements récents à Paris représentent également pour les Belges un défi : affronter l’avenir avec confiance et ne pas se laisser influencer par des sentiments de malaise.

 * Dit is niet de toekomst

(c)  Luc Depreitere

(c) Luc Depreitere

Dag 3 – wat vond het publiek?

Toont dit beeld vooral geborgenheid of eerder pedofilie? Maakt het een verschil of het kind de dochter is van de man of niet? Zijn we doorheen de jaren vrijer geworden of net preutser? En hoe zit het met fysiek contact tussen ouders en kinderen in Litouwen en Irak?

We stelden deze vragen aan het Kortrijkse publiek over de installatie Ceci n’est pas de l’amour, het derde beeld uit de reeks Ceci n’est pas Kortrijk van Dries Verhoeven die in het kader van het NEXT-festival in de Kortrijkse winkelstraten wordt getoond.

Volg het hele project mee op http://www.cecinestpaskortrijk.be en deel jouw mening, foto’s en filmpjes via #cecinestpaskortrijk!

De Zendelingen is een multimediaal kunstkritiekcollectief dat meerstemmige meningen over podiumkunst capteert en ontsluit.

Dag 3 – publieksreacties en indrukken

Zondag 15 november 2015 – centrum Kortrijk

Ceci n’est pas de l’amour

Zondag in Kortrijk. En net op deze dag wordt er een beeld in de zuil getoond dat hint naar pedofilie en incest. Ik verwachtte me op voorhand aan hevige reacties van katholieke West-Vlamingen die net uit de kerk kwamen en dit als een provocatie zouden lezen na alle schandalen met bisschoppen en geestelijken die hier de afgelopen jaren kwamen bovendrijven. Maar nee hoor, niets van dat alles. De moderne Kortrijkzaan is duidelijk heel wat meer gewoon. Ceci n’est pas de l’amour bleek uiteindelijk het minst heftige beeld te zijn van de drie taferelen tot nu toe. Zo goed als iedereen interpreteerde dit beeld als een intiem en geborgen vader-dochter-ritueel, bij voorkeur vlak voor het slapengaan, waarbij de papa een sprookje voorleest van de gebroeders Grimm. Ook al kijkt het kind afwezig en niet bijster gelukkig, dan nog gaf dit helemaal geen aanleiding om te denken dat zij gedwongen was om op de schoot van haar vader plaats te nemen.

(c) Luc Depreitere

(c) Luc Depreitere

Ik vroeg me af wat had het beeld misschien een tikkeltje pikanter kunnen maken. Misschien had de man moeten voorlezen uit een boek dat ooit op een zwarte lijst stond, genre Lolita van Nabokov? Of misschien had het geluid van het voorlezen verstaanbaar kunnen zijn tot buiten, zodat er een meer directe link was tussen de toeschouwers en de halfnaakte man en kind? Of wie weet had het meisje wel subtiel over de beenharen van de man moeten strelen, om het beeld een iets erotischere lading te geven? Productiemedewerker Ilon zei me dat Ceci n’est pas de l’amour in de buitenlandse steden toch meestal een van de meest spannende beelden was. Na de hele affaire-Dutroux en het daaropvolgende nationale trauma had ik verwacht dat dit soort scènes ook in België taboe zou zijn.

(c) Luc Depreitere

(c) Luc Depreitere

Vandaag sprak ik met een Litouws meisje die nog maar een jaar hier woont (maar wel al perfect Nederlands spreekt). Zij zei me dat dit tafereel in haar vaderland meteen connotaties oproept van seksueel geweld, wat enorm vaak voorkomt binnen Litouwse gezinnen, zo vertelde ze me. Even later kwam er ook een Iraakse man langs, die op de openingsdag ook al passeerde. Hij is erg geïntrigeerd door het hele gebeuren in de Lange Steenstraat. Ik vroeg hem hoe hij het fysiek contact met zijn ouders in Irak herinnerde. Met een knak in zijn stem vertrouwde hij me toe dat hij amper liefde en knuffels had gekregen als kind, en dat hij dit nog steeds als een gemis ervaart. Zelf heeft hij geen kinderen, waardoor hij ook nooit de kans heeft gekregen om het anders aan te pakken. Een emotioneel verhaal.

Filip Tielens (De Zendelingen)

Dag 3 – Ceci n’est pas de l’amour*

Door iemands blote huid aan te raken worden signalen doorgegeven aan de kleine hersenen, het gebied waar de emoties worden geregeld. Kinderen hebben deze aanraking nodig om zich te hechten aan hun opvoeders.

Vaders zijn terughoudender dan in de jaren ’70 en ’80 in het openbaar tonen van tederheid richting hun kind. Er is een toegenomen besef dat de aanraking ook seksuele gevoelens bij hen kan activeren, of door de buitenwereld als zodanig kan worden geïnterpreteerd. Ook het foto’s maken van dit soort situaties kan derhalve gevoelens van ongemak oproepen. Fysiek contact tussen vrouwen en kinderen daarentegen wordt als geruststellend gezien.

* Dit is geen liefde

By touching a person’s bare skin, signals are sent to the cerebellum, which is where emotions are controlled. Children need physical contact in order to become attached to their educators.

Fathers are more reticent than they were in the ‘70s and ‘80s concerning public display of affection towards their child. There is an increased consciousness that touching can also activate sexual feelings in them, or be perceived as such by the outside world. Also making pictures of these kind of situations can raise uneasy feelings. Physical contact between women and children, on the other hand, is seen as reassuring.

* This is not love

(c) Luc Depreitere

(c) Luc Depreitere

Dag 2 – wat vond het publiek?

Is een ‪#‎tienermoeder‬ een taboe? Ziet het zwangere meisje in de box er gelukkig uit of lijkt ze eerder onbedoeld in verwachting? Zet dit beeld aan tot jeugdzwangerschap of is het net een aanklacht hiertegen? En wanneer is eigenlijk het ideale moment om te beginnen met kinderen?

We stelden deze vragen aan het Kortrijkse publiek over de installatie Ceci n’est pas une mère, het tweede beeld uit de reeks Ceci n’est pas Kortrijk van Dries Verhoeven die in het kader van het NEXT Artsfestival in de Kortrijkse winkelstraten wordt getoond.

Volg het hele project mee op http://www.cecinestpaskortrijk.be en deel jouw mening, foto’s en filmpjes via #cecinestpaskortrijk!

De Zendelingen is een multimediaal kunstkritiekcollectief dat meerstemmige meningen over podiumkunst capteert en ontsluit.

Dag 2 – publieksreacties en indrukken

Zaterdag 14 november 2015 – centrum Kortrijk

Ceci n’est pas une mère

Het was een drukke dag met veel passage in de winkelstraat: shoppers die op deze zaterdag nog heel wat inkopen wilden doen, scoutskinderen die confituur verkochten, een man verkleed als smurf die zijn vrijgezellen vierde… Het zwangere tienermeisje in de zuil kreeg vandaag dan ook behoorlijk wat aandacht. Met haar verleidelijke, maar mysterieuze blik keek ze eenieder in de ogen die dicht bij de box plaats vatte, terwijl ze rondjes draaide met haar hoelahoep of even uitrustte op een klein krukje. De gummikleurtjes van het ballenbad en het vrolijke deuntje I Follow Rivers dat de hele tijd weerklonk, zorgden ervoor dat de meeste mensen dit vooral een grappig beeld vonden en prettig verward waren. De toeschouwers zochten vaak de interactie op met het meisje door haar aandacht te wenken of door haar via een luchtluikje enkele zuurtjes te proberen geven. Terwijl pubers en volwassenen vooral op een inhoudelijke manier naar het beeld keken, viel het me op dat kinderen vooral praktische vragen stelden: hoe lang moet de performer er in zitten, is er voldoende drank, kan ze naar het toilet gaan, is er airco of verwarming voorzien…

(c) Luc Depreitere

(c) Luc Depreitere

Bij het beeld van gisteren, Ceci n’est pas de l’art, vond ik het moeilijker dan vandaag om diepgaande reacties van het publiek te ontfutselen. Op de vraag waarom dat beeld nu wel of geen kunst was en of destructie een belangrijke eigenschap is van een kunstenaar, konden niet veel voorbijgangers interessante argumenten formuleren. Over het tableau vivant van vandaag, Ceci n’est pas une mère, had iedereen daarentegen wel een mening. De meeste toeschouwers merkten de ironie van het beeld op en zagen een groot contrast tussen het zwangere meisje en het kinderspeelgoed dat haar omringde. Ik denk dat de meesten het beeld vooral als een aanklacht lazen tegen moederschap op te jonge leeftijd. Slechts enkelen vonden het schandalig dat zoiets werd afgebeeld in het straatbeeld omdat het een promotie zou zijn voor tienerzwangerschap. Fascinerend hoe één en hetzelfde beeld zo’n tegenstrijdige lezing kan opwekken… Sommige passanten vonden haar een hoer, terwijl ze volgens anderen perfect het recht heeft om een kind te krijgen als ze dit zelf graag wil. De meeste reacties waren erg genuanceerd: mensen formuleerden bezorgdheden over hoe het meisje nog niet de volle verantwoordelijkheid tegenover haar kind zou kunnen nemen omdat ze zelf nog opvoeding nodig heeft, maar weigerden haar keuze om zwanger te zijn zomaar te veroordelen.

(c) Luc Depreitere

(c) Luc Depreitere

De kleine teksten aan de box met een feitelijke uitleg erop (zie hieronder), werden vandaag gretig gelezen. Net zoals in een museum willen mensen toch heel graag weten wie het werk gemaakt heeft, wat de titel is, hoe ze het moeten interpreteren… Toeschouwers die slechts een vluchtige blik op deze tekst wierpen en enkel “Ceci n’est pas une mère” lazen, dachten dan ook meestal dat het meisje niet zwanger was en dat het om opgezet spel ging. Naar schatting geloofde de helft van het publiek dat het meisje echt zwanger was, terwijl de andere helft dacht van niet (maar deze mensen vonden het dan wel heel geloofwaardig gespeeld). Ik denk dat de meeste min-twintigers, maar ook vele volwassenen, het surrealisme eigenlijk niet goed kennen en dus ook de knipoog naar “Ceci n’est pas une pipe” van Magritte niet zien. Zij lezen de titel dan als een leidraad voor hoe zij het werk moeten interpreteren: het beeld van gisteren was dan geen kunst en het meisje van vandaag was dan niet echt zwanger.

Filip Tielens (De Zendelingen)

Dag 2 – Ceci n’est pas une mère*

Sinds het verbod op de verspreiding van voorbehoedmiddelen is opgeheven (1973), is de leeftijd waarop Belgische vrouwen zwanger worden gestegen. België behoort tot de landen met het laagste aantal tienermoeders ter wereld. (Congo heeft het hoogste aantal met één op de vijf tienermeisjes met een kind.) Vrouwen zijn nu in staat eerst weloverwogen hun carrière te
plannen en een gezonde sociaal economische basis op te bouwen, alvorens de vrucht te laten innestelen in de baarmoeder.
De hogere leeftijd van de moeder heeft ook andere gevolgen. Het risico op genetische afwijkingen bij het kind toe. De kwaliteit van de moedermelk neemt merkbaar af.

* Dit is geen moeder

Since lifting the ban on the distribution of contraceptives (1973), the age at which Belgian women have children has increased. Belgian is one of the countries with the lowest number of teenage mothers in the world. (Congo has the highest where one out of five teenage girls has a child). Belgian women are capable of calmly planning their career first and assuring themselves a solid financial future, before they allow the seed to nestle itself in the uterus. 

The increased age of the mother also has other consequences. The risk of genetic disorders in the child grows. The quality of breast milk diminishes noticeably.

*This is not a mother

(c) Luc Depreitere

(c) Luc Depreitere

Dag 1 – wat vond het publiek?

Is een man die trommels vernietigt kunst? Moet een kunstenaar destructief kunnen zijn? Welke betekenis heeft deze installatie? Als je jezelf mag afreageren op een trommel, waarover zou jij je dan kwaad maken?

We stelden deze vragen aan het Kortrijkse publiek over de installatie Ceci n’est pas de l’art, het eerste beeld uit de reeks Ceci n’est pas Kortrijk van Dries Verhoeven die in het kader van het NEXT-festival in de Kortrijkse winkelstraten wordt getoond.

Volg het hele project mee op http://www.cecinestpaskortrijk.be en deel jouw mening, foto’s en filmpjes via #cecinestpaskortrijk!

De Zendelingen is een multimediaal kunstkritiekcollectief dat meerstemmige meningen over podiumkunst capteert en ontsluit.

Dag 1 – publieksreacties en indrukken

Vrijdag 13 november 2015 – centrum Kortrijk

Ceci n’est pas de l’art

Vandaag werden de luikjes van de mysterieuze grijze box in het winkelcentrum van Kortrijk voor het eerst geopend. Om 14u stipt gebeurde dat, voor de ogen van verwonderde passanten en shoppers. In de box stond een man in fanfarekostuum die luid trommelde, maar dan met twee hamers in plaats van drumsticks. Het geluid van het getok trok al gauw de aandacht van de voorbijgangers en omwonenden. Een hele dag lang bevond ik me in de buurt van de installatie en polste ik naar reacties van het publiek. Een kleine minderheid haalde de neus op en tjokte, winkelzakken in de hand en “is dit nu moderne kunst?” mompelend, verder doorheen de Lange Steenstraat. Een ander deel van het publiek pauzeerde lange tijd, had misschien niet meteen door wat er gebeurde en waarom dit plaatsvond, maar bleef wel geïntrigeerd kijken om zoveel absurd geweld op een weerloze trommel. De grootste groep moest lachen om dit tableau vivant, en nam gretig selfies en maakte filmpjes van het hele gebeuren, soms wel 20 minuten lang (de totale tijdsduur van één performance). Er werden in totaal zo’n 15 trommels stuk gemept door de performer, die na zes uur trommels vernielen stikkapot was.

(c) Luc Depreitere

(c) Luc Depreitere

Dit eerste beeld uit de reeks, Ceci n’est pas de l’art, zorgde meteen al voor wat consternatie. Zo werd de elektriciteit één keer uitgetrokken, was een schoenenhandelaar absoluut niet te spreken over de verspilling van de trommels en de verspilling van het subsidiegeld dat hierin werd gestoken, en haalde een andere winkelbazin zonder verpinken haar luifel omhoog toen enkele toeschouwers daar kwamen schuilen voor de zware regenbui die omstreeks 15u over Kortrijk trok – stel je voor dat de etalage niet goed zichtbaar meer was… Meer dan het beeld op zich was het vooral de geluidsoverlast die enkele handelaars stoorde, denk ik. De komende dagen wordt deze installatie zeker stiller, maar op dag één moet natuurlijk wel even de aandacht getrokken worden van het stadspubliek. Dat dit alvast geslaagd is, bleek uit de vele reacties van mensen die, eens ze hoorden dat de zuil negen dagen lang op deze plek zou staan, verzekerden dat ze nog vaak gingen terugkomen.

(c) Luc Depreitere

(c) Luc Depreitere

Zo sprak ik met een Marokkaanse dame van in de vijftig die erg gefascineerd was door het hele gebeuren. Voor onze camera wilde ze (nog) niet reageren, maar zij projecteerde haar eigen kwaadheid alvast op het stukslaan van de trommel. Volgens deze dame is onze samenleving in de loop der jaren zo fel verhard, dat zij zich nu veel minder welkom voelt dan toen ze hier enkele decennia geleden aankwam. Daartegenover stond de Syrische vluchtelinge die ik sprak. Zij is nog maar een maand in het land, voelt zich erg welkom hier, maar geeft aan dat ze zich nooit helemaal thuis kan voelen hier omdat haar familie nog allemaal in Syrië woont. Voor haar symboliseerde de trommelaar in de installatie de Syrische regering die zinloos geweld uitoefent op de bevolking, hier verbeeld door de trommel. Toen ze dit zei, moest ik toch even slikken…

Uit beide gesprekken sprak alleszins weinig optimisme. De oudere Marokkaanse dame gaf zelfs aan dat ze ziet hoe een jongere generatie, waartoe ook haar kinderen behoren, alsmaar meer gefrustreerd wordt, wat vroeg of laat zou kunnen leiden tot agressie en geweld. Haar woorden waren amper koud, of na de openingsvoorstelling op het NEXT-festival sijpelde het nieuws binnen van de verschrikkelijke aanslagen in Parijs. President Hollande riep de noodtoestand uit en besliste de grenzen te sluiten. Of de NEXT-bezoekers uit Lille en Valenciennes de komende dagen zonder hinder de Kortrijkse speellocaties kunnen bezoeken, is nog niet zeker. Vanavond bezocht alvast een grote delegatie uit de partnersteden, samen met burgemeester Vincent Van Quickenborne, de installatie Ceci n’est pas Kortrijk. Wanneer het donker is, wordt het beeld alleen maar sterker, vind ik.

Benieuwd naar dag 2 morgen.

Filip Tielens (De Zendelingen)

P.S.: deel jouw mening, foto’s en filmpjes via #cecinestpaskortrijk (zoals onderstaande Instagrammer) of reageer op deze blog!

Instagram 1

Dag 1 – Ceci n’est pas de l’art*

De kunstenaar die zich manifesteerde als een destructieve kracht kende in de jaren ‘70 en ’80 in verschillende Europese landen een korte opleving. Hij was spreekbuis van een generatie die in opstand kwam tegen de gevestigde politiek, de burgerlijke moraal en de heersende cultuur. In tegenstelling tot de ons omringende landen was het maatschappelijk draagvlak voor ontwrichtende kunst nooit erg groot. Eveneens bestaat er weinig behoefte om gemeenschappelijk op de barricade te staan.

Veel Belgen koesteren warme gevoelens voor de traditionele volkscultuur. Het verwerpen hiervan door de zgn. culturele bovenlaag wordt veelal gezien als elitair en onnodig.

Een aantal rebellerende artiesten uit de jaren ‘80 zijn door ondersteuning van staatswege inmiddels geïnstitutionaliseerd en maken deel uit van het systeem waar zij zich eerder tegen verzetten.

* Dit is geen kunst

The artist who manifested himself as a destructive force had a brief revival in the 70s and 80s in various European countries. He was the spokesman for a generation that was rebelling against the established politics, the civic morality and the prevailing culture. In comparison to countries around us, there was never much popular support for disruptive art. Also there is little desire to join forces on the barricades.

Many Belgians nurture warm feelings for the traditional folk culture. Its rejection by the so-called cultural upper class is by many seen as elitist and superfluous.

A number of artists who rebelled in the 80s have since become institutionalised through receiving state support and as such are part of the system they once resisted.

* This is not art

(c) Luc Depreitere

(c) Luc Depreitere

Ceci n’est pas Kortrijk – start!

Tot minder dan vijftig jaar geleden werden ‘vreemde’ mensen nog steeds opgevoerd als attractie in circussen en op de kermis. Het publiek kon zich vergapen aan deze buitengewone creaturen als ware het aapjes in de zoo. Door het ‘abnormale’ te aanschouwen, voelden ze zich misschien een beetje meer ‘normaal’…

OP NEXT zal de Nederlandse theatermaker Dries Verhoeven negen hedendaagse ‘uitzonderingen op de regel’ tentoonstellen. Iedere dag wordt er in een kleine glazen kubus in het centrum van Kortrijk een tafereel getoond dat we niet spontaan zullen tegenkomen in onze straten.

Op deze blog ontdek je iedere dag het ‘beeld van de dag’. Via #Cecinestpaskortrijk kan je op de sociale media het project volgen en jouw mening delen.

Ceci n'est pas..._Dries Verhoeven_Willem Popelier_MG_9271